| یکی از متغیرهای مهم در اقتصاد، سرعت گردش پول است که بر روی تورم، تولید و حتی حجم پول در گردش اقتصاد هر کشور، اثرات مهمی را بر جای میگذارد. این متغیر، به واسطه ارتباط پیچیده و کاملا متقابل عوامل اقتصادی با یکدیگر، میتواند بر دیگر متغیرهای کلان اقتصادی تاثیرگذار باشد یا از آنها تاثیر بپذیرد.
تصور اینکه یک برگ اسکناس یا یک چک سپرده دیداری، با چه سرعتی دست به دست میشود، کار مشکلی است، اما میتوان متوسط سرعت گردش یا تعداد دفعاتی را که واحد"پول" – برای خرید کالا و خدمات نهایی- در طی سال دست به دست میشود، محاسبه کرد. در واقع سرعت گردش پول، متوسط تعداد دفعاتی است که موجودی پول کشور در سال، برای خرید جریان سالانه تولید(GNP) و سایر معاملات هزینه میشود.
برای اولین بار، ایروینگ فیشر با تقسیم تولید ناخالص ملی بر حجم پول، سرعت گردش پول را بدست آورد. از موارد مهمی که اقتصاد کلاسیک به آن اعتقاد داشت و دارد، ثابت بودن سرعت گردش پول است. اما امروزه عملا میبینیم خلاف این نظر اتفاق میافتد، چرا که با تحولات حوزه های مالی، بانکها و موسسات تسهیلاتی و حتی فعالیتهای رانت جویانه، مانند تلاش برای دریافت تسهیلات با نرخهای بهره پایین تر، اقتصادهای زیرزمینی و سیاه و بسیاری عوامل دیگر از این قبیل، بر روی سرعت گردش پول در یک دوره، تاثیرگذار میباشد.
کالبد شکافی
وجود مساله رکود تورمی، سیاستهای پولی و بودجهای نادرست و کندی افزایش ظرفیت تولید، منجر به افزایش حجم پول موجود در اقتصاد کشور- به واسطه افزایش حجم تقاضا و تشدید شکاف بین عرضه و تقاضا- و بروز نرخهای فزاینده تورم شدهاست. میتوان با اعمال سیاستهای پولی مطلوب، از سرعت گردش پول در اقتصاد کاست تا از بروز تورم جلوگیری کرده یا حتیالمقدور مانعی در افزایش شدید آن بوجود آورد. سرعت گردش پول در ایران، بین سالهای 86-81 با افت و خیز همراه بوده است، به طوری که از 02/5 در سال 81 به بیشترین حد خود یعنی 48/5 در سال 83 زسیده و سپس با روندی نزولی به 89/4 در سال 86 کاهش یافته است. (بر اساس پیشبینی واحد تحقیقات ماهنامه(اقتصاد ایران)، سرعت گردش پول در پایان سالهای 87و88 به ترتیب، ارقامی بالغ بر 5و11/5 خواهد بود.)
البته بایذ توجه داشت که این عامل، تابع چه متغیرهایی است و به چه عواملی وابسته میباشد. سرعت گردش پول، رابطه معکوسی با سطح تقاضای پول در اقتصاذ ذارذ که بهوسیله این رابطه میتوان متغیرهای مهم و اثرگذار را بر روی سرعت گردش پول تعیین کرد.
نرخ بهره بانکی، رابطه معکوسی با سطح تقاضای پول دارد، به طوریکه با کاهش نرخ بهره، مردم پولهای خود را از سپرده های پسانداز و سرمایهگذاری از بانک خارج کرده و بدین صورت، سطح تقاضای افراد برای پول(به صورت سپردههای جاری و نقد) افزایش میابد. طی سالهای اخیر، با کاهش نرخ بهره بانکی در کشور و افزایش تقاضای پول، سرعت گردش پول، کاهش یافته است.
نرخ تورم و همجنین تورم انتظاری، از دیگر عوامل تاثیرگذار بر سرعت گردش پول میباشند. با افزایش سطح عمومی قیمتها و همچنین ذهنیت مردم مبنی بر افزایش سطح قیمتها، سرعت گردش پول نیز افزایش میابد، چرا که کاهش قدرت خرید پول، تمایل به نگهداری پول را کاهش میدهد. لذا سرعت دست به دست شدن پول در جامعه افزایش میابد که از این موضوع در اقتصاد، اصطلاحا به "پول داغ" تعبیر میشود. در اینگونه موارد، تنها از طریق ارتقای انضباط مالی و ظرفیتهای تولیدی در اقتصاد-به جای سیاست غلط چاپ پول- میتوان جلوی افزایش تورم داخلی را گرفت. به علاوه، برای اجرای موفق سیاستهای پولی، سرعت ثابت گردش پول از امتیازات است.
مهسا باقرزاده
نوشته شده توسط بچه های انجمن در سه شنبه بیست و هفتم اسفند 1387 ساعت | لینک ثابت |
|